Phát huy truyền thống văn hóa dòng họ góp phần xây dựng nông thôn mới

Ở nước ta, mà điển hình là Bắc Ninh-trung tâm kinh tế-văn hoá của người Việt cổ, mỗi làng quê là một đơn vị dân cư, nơi các gia tộc, dòng họ tới cư trú, liên kết làm ăn, tổ chức đời sống cộng đồng, tạo nên những sắc thái riêng của mỗi thôn làng. Vì vậy, có thể khẳng định lịch sử truyền thống văn hóa của mỗi làng quê là sự tích hợp lịch sử truyền thống văn hóa của các gia tộc, dòng họ trong quá trình dựng nước và giữ nước, xây dựng và phát triển nền văn hiến Kinh Bắc-Bắc Ninh.


Trước hết, lịch sử các gia tộc, dòng họ gắn kết với lịch sử của các làng xã, với các sự kiện lịch sử văn hóa của quê hương, đất nước. Truyền thống lịch sử văn hoá của các làng xã chính là truyền thống lịch sử-văn hoá của các gia tộc, dòng họ cùng nhau xây dựng, bảo tồn và phát huy, trong đó tiêu biểu nhất là truyền thống hiếu học-khoa bảng. Vùng Bắc Ninh xưa nổi tiếng với “Tứ gia vọng tộc” thì cả 4 dòng họ đó đều thuộc Bắc Ninh ngày nay.

Chính các tộc họ đã có công sinh thành, dưỡng dục các con em để có điều kiện ăn học, phấn đấu và thành đạt. Và người có công đầu phải là các bà, các mẹ, các chị-những người đã có công sinh thành, nuôi dạy và nêu tấm gương về phẩm hạnh đảm đang, trung hậu để các con em noi theo.

Nhiều gia tộc, dòng họ có những hoạt động phong phú, giàu bản sắc, như: biên soạn, bổ sung gia phả, xây dựng và thực hiện tộc ước, xây cất, tu bổ nhà thờ, phần mộ tổ; các hoạt động họp họ, giỗ tổ họ với nhiều nội dung: tuyên đọc gia phả, tế lễ tổ tiên, bàn định những công việc của gia tộc, việc đóng góp của các thành viên với gia tộc, với làng xóm vào việc xây dựng các công trình công cộng, vào việc tổ chức lễ hội của làng, xã. Các gia tộc, dòng họ là chủ thể giải quyết kịp thời và có hiệu quả những xung đột, xích mích trong gia tộc, dòng họ, những công việc lớn như cưới xin, tang ma, hoạn nạn hay xây dựng nhà cửa của các thành viên trong cộng đồng… Chính các hoạt động trên đã làm cho văn hoá của các làng xã thêm phong phú và giàu bản sắc, đồng thời mối gắn kết giữa các gia tộc, dòng họ đã củng cố khối cộng đồng làng xã vừa bền chặt, vừa rộng mở giữa các làng, các vùng miền với nhau.

Lịch sử, truyền thống của các gia tộc, dòng họ đã trở thành những di sản văn hoá quý báu của các làng xã, của quê hương, dân tộc. Trên quê hương Bắc Ninh, nhiều nguồn tài liệu (gia phả, bia ký…), nhất là các công trình kiến trúc của các gia tộc, dòng họ đã là những di tích lịch sử văn hoá có giá trị quốc gia được Nhà nước công nhận và cấp bằng bảo vệ, đầu tư kinh phí bảo tồn, tu bổ như đền thờ Lê Văn Thịnh, nhà lưu niệm gia đình các đồng chí Ngô Gia Tự, Nguyễn Văn Cừ, nhà thờ các Tiến sỹ họ Nguyễn ở làng Kim Đôi; nhà thờ Nguyễn Đăng Đạo…

Trong công cuộc đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng hiện nay, những truyền thống tốt đẹp của các gia tộc, dòng họ tiếp tục được bảo tồn và phát huy. Ở các cơ sở, các gia tộc, dòng họ đã và đang giữ vai trò quan trọng trong giúp nhau sản xuất, xoá đói giảm nghèo, phát triển kinh tế, đồng thời thực hiện có hiệu quả chức năng hoà giải, tăng cường mối gắn kết trong gia tộc, dòng họ với cộng đồng làng xã, thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, bài trừ tệ nạn xã hội, bảo tồn và phát huy các công trình thờ các danh nhân của gia tộc, dòng họ. Nhiều tộc họ đã đăng ký và phấn đấu trở thành dòng họ không có tệ nạn xã hội.

Đặc biệt phong trào khuyến học trong các gia tộc, dòng họ ở Bắc Ninh phát triển rộng khắp và có hiệu quả to lớn. Đến nay, theo thống kê ban đầu, toàn tỉnh đã có 2300 dòng họ, 97.000 gia đình đăng ký phấn đấu dòng họ hiếu học, gia đình hiếu học với nhiều hoạt động phong phú, thiết thực, như xây dựng quỹ khuyến học, hỗ trợ các gia đình khó khăn nhằm tạo điều kiện cho con em học tập, hàng năm tổ chức phát thưởng cho con em có thành tích xuất sắc trong học tập, lập sổ vàng ghi danh những người đạt học vị Tiến sỹ, Giáo sư, tổ chức học tập, tuyên dương những gương điển hình của dòng họ về hiếu học và khoa bảng.

Nhiều dòng họ tiếp tục các công việc sưu tầm, nghiên cứu, biên soạn gia phả, lịch sử và truyền thống của dòng họ, nhiều Ban liên lạc các dòng họ được thành lập trong phạm vi các làng, xã và phạm vi tỉnh, quốc gia, với nhiều việc làm thiết thực như chắp nối gia phả, họp mặt nhận họ, tổ chức các hoạt động giỗ tổ, toạ đàm, hội thảo khoa học nhằm đánh giá công lao của tổ tiên và cống hiến của các doanh nhân dòng họ với công cuộc xây dựng, bảo vệ đất nước, phát triển văn hoá dân tộc.

Trong lịch sử văn hóa Việt Nam cũng như lịch sử văn hóa, của các làng xã, có vai trò quan trọng của văn hoá các gia tộc, các dòng họ. Những giá trị tốt đẹp của văn hoá dòng họ, gia tộc cần được bảo tồn và phát huy trong công cuộc xây dựng nông thôn mới, thiết thực góp phần xây dựng quê hương Bắc Ninh giàu đẹp, văn minh./.

Trần Đình Luyện

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *